Het zou nog tot 1883 duren voor Amsterdam een ondergronds rioolstelsel kreeg. In de tijd van de vondelingen fungeerden de grachten fungeerden nog als open riool voor huisvuil, dode dieren, slachtafval en chemisch afval uit de vele fabriekjes langs het water. Ook was er nog geen waterleidingsysteem. Verontreinigd grachtwater mengde zich met het drinkwater dat je op waterpunten per emmer kocht of als je een dakgoot had, zelf kon verzamelen. De leefomstandigheden en het sterk verontreinigde drinkwater zorgde in de 19e eeuw voor meerdere Cholera uitbraken en andere ziekte-epidemieën. Met name in de arme buurten waren de sterftecijfers hoog. En daardoor steeg ook het aantal vondelingen en wezen in de stad.
Overal bepalen leefomstandigheden de mores van een samenleving en dat is in Amsterdam niet anders. Onder het wandelen hoor je verschillende voorbeelden en ontvouwt zich de impact die de 19e eeuwse Amsterdamse mores had op het leven van weeskinderen, op hun positie in de samenleving en op hun toekomstperspectief.
Amsterdam had veel weeshuizen en het maakte uit in welke je terecht kwam. Op de Lauriergracht passeren we maar liefst vier voormalig weeshuizen. In deze buurt hoor je hoe het met dat verschil in status zat en waarom Napoleon in 1811 het Evangelisch-Luthers weeshuis liet ontruimen. Later op de wandeling komt hij nog een keer voorbij. Dan hoor je ook hoe de Hortus Botanicus met de aalmoezenierswezen verbonden is.
Vanaf de Noordermarkt lopen we de buurt in waar vroeger de stadstimmertuin zat. Hier konden aalmoezeniersweesjongens vanaf hun veertiende een ambacht leren. Dat we door de Jordaan lopen is geen toeval. In deze buurt woonden de meeste minnen bij wie de vondelingen tot hun schoolleeftijd werden ondergebracht. Niet alleen was het weeshuis vlakbij maar de vrouwen hier waren arm en het opvangen van wezen was een welkome bijverdienste.
Aangekomen bij het voormalig Aalmoezeniersweeshuis staan we stil bij de laatste vondeling op de route en lopen dan een rondje om het pand. Hier wordt verteld over de indeling en het gebruik van het gebouw. En kunnen we ons een voorstelling maken hoe de weeskinderen samen met de regenten, het personeel en de leerkrachten met hun gezinnen een eigen kleine samenleving vormden.
Audio Vondelingenwandeling downloaden
De audio van de wandeling is hier te vinden als aflevering 4 van de Podcast De kinderen van de Koeke Bakker. Maar ook op Spotify en andere gratis Podcastplatforms
Routeboekje
Bij de audiowandeling is een routeboekje gemaakt waardoor je de wandeling tijdens het luisteren ook op papier kan volgen. Het veertig pagina’s tellende boekje bevat naast de route een routekaart ook oude afbeeldingen, historische weetjes én waardecoupons.
Wandeling met gids
Je kan mij boeken om je te begeleiden tijdens de wandeling. Onderweg houden we pauze en is er ruimte voor vragen en uitwisseling. Boeken kan voor maximaal drie personen.
Een routeboekje bestellen of een gids boeken doe je hier.
Geraadpleegde bronnen
- Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32 1017 CB Amsterdam
- De vondelingen in Amsterdam in de beginperiode van de Burgelijke stand (1812-1821),
Harmen Snel, voormalig Stadsarchivaris Amsterdam, – PDF, Gens Nostra 2011 - Vondelingen, – boek, Nanda Geuzebroek, Uitgeverij Verloren 2020
- Bijdrage tot de kennis van den gemoedstoestand der stad Amsterdammers, artikel L.J. Egeling, Ned.Tijdschr.Geneeskd. 1863;7:577-92
- De maatschappelijke orde Aanvaarding, verschil en onderlinge afhankelijkheid. De stad, het vuil… R.A.M. Aerts De geschiedenis van Amsterdam Boek 3 Hoofdstad in aanbouw 2006
- Het ontstaan van de Jordaan, author unknown, Theo Bakker’s domein
- Amsterdam- verdwenen begraafplaatsen route 1 en 2 Leon Bok 2006 Stichting Dodenakkers
- Amsterdams stegenboek, A. Leenes – H. Wierenga Uitgeverij Bruna 1975
Heb je de Vondelingenwandeling gelopen? Deel je ervaring onderaan deze pagina.